ในวันที่คนทั่วโลกต้องประสบพบเจอกับสัญญาณแห่ง Climate Change ที่รุนแรงขึ้น ไม่ว่าจะเป็นไฟป่า พายุที่เกรี้ยวกราด หรือน้ำท่วมที่สูงกว่าในอดีต สาธารณภัยไม่ใช่เรื่องไกลตัวอีกต่อไป เช่นเดียวกับสถานการณ์น้ำท่วมที่หาดใหญ่ที่มีผู้ประสบภัยรอการช่วยเหลืออีกมากมาย
การรับมือไม่ได้จำกัดอยู่ที่หน่วยงานรัฐเหมือนในอดีตอีกแล้ว ภาคเอกชนเริ่มขยับบทบาทจากผู้บริจาคแบบ CSR มาเป็นผู้ช่วยเหลือที่ใช้สินค้าของตัวเองเข้าไปยืนอยู่แนวหน้าในพื้นที่ภัยพิบัติ ในโมเดลที่หลายประเทศเริ่มเรียกว่า ‘Product-Led Humanitarianism’
นี่คือการพลิกคำนิยามของคำว่า ผลิตภัณฑ์จากสิ่งที่ขาย สู่เครื่องมือช่วยเหลือ วันนี้ Future Trends อยากจะชวนผู้อ่านไปดู 5 แบรนด์ที่เป็นกรณีศึกษาในการทำให้เห็นว่า นวัตกรรมที่สร้างขึ้นเพื่อธุรกิจ อาจเป็นโครงสร้างพื้นฐานเพื่อสนับสนุนความอยู่รอดได้อย่างแท้จริง
[ ‘DJI Enterprise’ เมื่อโดรนกลายเป็น ‘ดวงตา’ ในสนามไฟป่า ]
DJI Enterprise ไม่ได้มองโดรนเป็นอุปกรณ์เก็บภาพอีกต่อไป แต่ทำให้มันกลายเป็นโครงสร้างข้อมูลที่ยกระดับวิธีรับมือไฟป่าอย่างที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน
สำหรับโดรนระดับอุตสาหกรรมอย่าง Matrice 300 RTK และ Mavic 2 Enterprise Advanced ถูกออกแบบให้เป็น ‘โหนดข้อมูลลอยฟ้า’ มีเซนเซอร์ที่ไม่เพียงแค่ถ่ายภาพ แต่เก็บข้อมูลเชิงลึกแทบทุกมิติของเพลิงไหม้
หัวใจสำคัญอยู่ที่กล้อง Radiometric Thermal Imagery อย่าง Zenmuse H20T ที่อ่านอุณหภูมิได้ในระดับพิกเซล ช่วยให้เจ้าหน้าที่มองทะลุควันหนาทึบและระบุหัวไฟได้ภายในเสี้ยววินาที
ส่วนระบบ PinPoint และเลเซอร์วัดระยะบน M300 RTK ก็สามารถส่งพิกัด GPS ของจุดไฟไหม้ตรงไปยังทีมภาคพื้นดินได้อย่างแม่นยำ ลดเวลาจากการตรวจพบจนถึงลงมือดับไฟเหลือเพียงเวลาไม่กี่นาทีเท่านั้น
ในสนามจริง เทคโนโลยีเหล่านี้เปลี่ยนผลลัพธ์อย่างสิ้นเชิง กรณีของแผนกดับเพลิง Joshua ในสหรัฐอเมริกา โดรนสามารถค้นหาจุดความร้อนที่ซ่อนอยู่ได้ทันที จนทีมควบคุมไฟป่าได้ภายใน 30 นาที และในเหตุการณ์ Camp Fire หน่วยงานต่างๆ ใช้โดรนเก็บภาพกว่า 70,000 รูป สร้างแผนที่ความละเอียดสูงขนาด 1.4 ล้านล้านพิกเซล เพื่อค้นหาผู้สูญหายและใช้ในการเคลมประกันภัย ข้อมูลจากโดรนกลายเป็นเข็มทิศของการฟื้นฟูหลังความเสียหายครั้งใหญ่ ในเหตุการณ์เหล่านั้น
[ ‘Tesla’ ระบบพลังงานกระจายศูนย์ (DER) และโรงไฟฟ้าเสมือน ]
เมื่อโครงข่ายไฟฟ้ารวมศูนย์ล่มจากพายุหรือภัยพิบัติ ระบบพลังงานกระจายศูนย์ (Distributed Energy Resources – DER) ของ Tesla ได้เข้ามาช่วยเหลืออย่างตรงจุด
หลังเหตุการณ์ Hurricane Maria ในปี 2017 ที่ทำให้เปอร์โตริโกมืดสนิทร่วมเดือน Tesla ได้นำระบบ Microgrid ที่ใช้ Solar + Powerwall เข้าไปติดตั้งในสถานที่สำคัญ เช่น โรงพยาบาลเด็ก ช่วยคืนพลังงานในช่วงที่ระบบใหญ่ล้มทั้งระบบ
พร้อมทั้ง Virtual Power Plant (VPP) การเชื่อมแบตเตอรี่ Powerwall นับหมื่นยูนิตให้ทำงานเสมือนโรงไฟฟ้า ในเปอร์โตริโก เครือข่ายนี้มี Powerwall มากกว่า 68,000 เครื่อง และจ่ายพลังงานกลับเข้าสายส่งได้ 40–50 เมกะวัตต์
นี่ไม่ใช่แค่การสำรองไฟ แต่คือการทำให้ผู้ประสบภัยกลายเป็น ผู้ผลิตไฟฟ้า และได้รับค่าตอบแทนจากการช่วยรักษาเสถียรภาพของระบบไฟฟ้า
ขณะเดียวกัน นวัตกรรมอย่าง Ford F-150 Lightning ก็ถูกใช้เป็นแหล่งพลังงานเคลื่อนที่ในเหตุการณ์น้ำท่วมรัฐเคนทักกี ซึ่งสามารถจ่ายไฟให้ครอบครัวได้วันละ 10–15 ครอบครัว ส่งผลให้รถหนึ่งคันไม่ใช่แค่ยานพาหนะ แต่เป็นโรงไฟฟ้าเคลื่อนที่ในวันที่ระบบใหญ่ล้มเหลว
[ ‘Google’ ใช้ AI พยากรณ์อุทกภัยล่วงหน้า ]
Google Flood Hub คือเทคโนโลยีเตรียมพร้อมก่อนจะเกิดภัยพิบัติขึ้น ระบบใช้ AI เพื่อพยากรณ์น้ำท่วมล่วงหน้าได้ไกลถึง 7 วัน โดยใช้เทคนิค Transfer Learning จากแม่น้ำที่มีข้อมูลสมบูรณ์ ไปประยุกต์ใช้กับพื้นที่ที่ไม่มีเซนเซอร์เลย ทำให้ AI ให้ข้อมูลแม่นยำแม้ในพื้นที่ที่ระบบเดิมเข้าไม่ถึง
Flood Hub ยังสร้างแผนที่น้ำท่วมล่วงหน้า (Inundation Maps) เพื่อให้คนเห็นภาพว่า “น้ำจะมาถึงจุดไหน สูงเท่าไร และกระทบพื้นที่ของตัวเองอย่างไร”
ผลลัพธ์ในระดับมหภาค คือความยืดหยุ่นที่เกิดขึ้นตั้งแต่ก่อนวิกฤตจะเริ่ม ปัจจุบัน Flood Hub ครอบคลุม 80 ประเทศ และช่วยประชากรกลุ่มเสี่ยงกว่า 460 ล้านคน เช่น ในบังกลาเทศปี 2020 การแจ้งเตือนของ Google ช่วยให้ผู้คนกว่า 1 ล้านคนอพยพทั้งครอบครัวและปศุสัตว์ขึ้นที่สูงได้ทันเวลา ลดความสูญเสียที่มักจะเกิดในชุมชนเกษตรกรรมซึ่งเป็นหัวใจเศรษฐกิจของประเทศ
[ ‘SCG’ วัสดุศาสตร์ที่ออกแบบมาเพื่อสุขอนามัยในวันที่โลกจมน้ำ ]
SCG ใช้ความเชี่ยวชาญหลักด้านวัสดุศาสตร์ (Material Science) โดยเฉพาะพลาสติกโพลิเมอร์ มาแก้ปัญหาวิกฤตสุขาภิบาลที่เกิดขึ้นหลังมหาอุทกภัยปี 2011 ในประเทศไทย
นวัตกรรมหลักที่เกิดขึ้นจาก SCG คือ
– ส้วมลอยน้ำ (Floating Toilet)
นวัตกรรมนี้ได้รับการพัฒนาร่วมกับสถาบันเทคโนโลยีแห่งเอเชีย (AIT) ตัวสุขภัณฑ์ผลิตจากพลาสติก High-Density Polyethylene (HDPE) ที่มีความเบาและทนทาน
– ระบบบำบัดในตัว
ส้วมลอยน้ำของ SCG ถูกออกแบบให้ลอยตัวได้ตามระดับน้ำ และที่สำคัญคือ มีระบบบำบัดทางชีวภาพ (Bio-treatment) ภายในตัว ทำให้ของเสียที่ถูกปล่อยออกมาไม่ก่อมลพิษซ้ำเติมแหล่งน้ำท่วมขัง
ผลกระทบในสถานการณ์จริง SCG ได้แจกจ่ายส้วมลอยน้ำเหล่านี้ไปยังพื้นที่ประสบภัย เพื่อบรรเทาทุกข์และ ป้องกันความเสี่ยงของการระบาดของโรค เช่น อหิวาตกโรคและไทฟอยด์
นอกจากนี้ องค์ความรู้นี้ยังถูกต่อยอดไปสู่การออกแบบเชิงโครงสร้างที่ปรับตัวได้ (Structural Adaptation) เช่น แนวคิดบ้านสะเทินน้ำสะเทินบก (Amphibious Homes) ที่ใช้เสานำร่องให้ตัวบ้านลอยขึ้นในแนวดิ่งเมื่อน้ำมา เป็นโมเดลที่ออกแบบมาเพื่ออยู่กับความไม่แน่นอนที่ยาวนานกว่าแค่การกู้ภัยเฉพาะหน้า
[ ‘Airbnb .org’ ระบบที่พักพิงแบบกระจายศูนย์ที่สร้างความปลอดภัยแบบมนุษย์เป็นศูนย์กลาง ]
ในมิติของที่พักพิง Airbnb .org ทำให้เราเห็นว่าบ้านหนึ่งหลังอาจมีคุณค่ามากกว่าที่อยู่อาศัยในวันที่ผู้คนต้องหนีภัย แพลตฟอร์มใช้โครงสร้างพื้นฐานเดียวกับแพลตฟอร์มเชิงพาณิชย์ ทั้งระบบยืนยันตัวตน ความคุ้มครองเจ้าของบ้าน และเครือข่าย Hosts แต่เปิดให้เจ้าของบ้าน ให้ผู้ประสบภัยพักฟรีหรือในราคาต่ำมาก ด้วยการคัดกรองร่วมกับองค์กรไม่แสวงหากำไร
โมเดลนี้ต่างจากศูนย์พักพิงรวมที่มักแออัดและเสี่ยงโรคติดต่อ เพราะทำให้ผู้คนกระจายตัวไปพักในบ้านจริงๆ ที่มีความเป็นส่วนตัว ไม่ต้องย้ายไกลจากงานหรือโรงเรียน
ตัวอย่างในวิกฤตไฟป่า Woolsey และ Camp Fire มันช่วยให้ผู้ประสบภัยเกือบ 25,000 คน ได้มีที่พักอาศัยชั่วคราวในคืนที่ต้องหนีไฟ มันดูเป็นความช่วยเหลือที่เรียบง่าย แต่ส่งผลทางจิตใจอย่างมหาศาล
กรณีศึกษาเหล่านี้สะท้อนให้เห็นถึงการเปลี่ยนผ่านเชิงกลยุทธ์ที่สำคัญ คือการเปลี่ยนจากระบบที่รวมศูนย์ (Centralized) ไปสู่ระบบที่กระจายตัว (Distributed) และขับเคลื่อนด้วยข้อมูล (Data-Driven)
นวัตกรรมเหล่านี้ไม่ใช่เพียงแค่สินค้าการกุศล แต่เป็นนวัตกรรมแบบ Dual-Use ซึ่งเป็นสินค้าพาณิชย์ที่สามารถสลับโหมด ระหว่างการทำธุรกิจตามปกติกับการตอบสนองต่อภัยพิบัติได้อย่างราบรื่น การผนึกกำลังของเทคโนโลยีเหล่านี้ เปรียบเสมือนการสร้างบ้านป้องกันภัยพิบัติ
ในโลกที่ “ความไม่แน่นอน” กลายเป็นสิ่งเดียวที่แน่นอน การสร้างสังคมที่ล้มแล้วลุกไวไม่ใช่เรื่องของเครื่องมือชนิดใดชนิดหนึ่ง แต่คือการเชื่อมต่อของนวัตกรรมหลายแขนงที่ออกแบบมาให้ลื่นไหลทั้งในวันที่ปกติและวันที่โลกสั่นสะเทือน
เขียนโดย ธนพนธ์ หัสกรรัตน์
Sources: Risk Strategies – How AI, Fire Technology, and Insurance Companies Are Reinventing Wildfire Detection in 2025 : https://www.risk-strategies.com/blog/how-ai-fire-technology-and-insurers-are-reinventing-wildfire-detection-in-2025
Prevention Web – 8 blazing new technologies that could spark change in wildfire risk reduction : https://www.preventionweb.net/news/8-blazing-new-technologies-could-spark-change-wildfire-risk-reduction
Eco-Business – Thailand tests floating homes in region grappling with floods : https://www.eco-business.com/news/thailand-tests-floating-homes-region-grappling-floods/
SCGC – SCG unveils “Thailand’s First Reinvented Toilet,” an innovation for sustainable public sanitation in Khlong Phlabphla Community, Rama IX : https://www.scgchemicals.com/en/articles/news/1653489242
SCG-Sustainability-Report-2022 : https://file.scgsustainability.com/wp-content/uploads/2023/03/07170810/SCG-Sustainability-Report-2022.pdf
Google Research – Using AI to expand global access to reliable flood forecasts : https://research.google/blog/using-ai-to-expand-global-access-to-reliable-flood-forecasts/
Tesla – Puerto Rico’s Virtual Power Plant : https://www.tesla.com/puerto-rico
Electrek – Tesla Powerwall powered 44,000 homes in Puerto Rico during latest grid outage : https://electrek.co/2022/10/27/tesla-powerwall-powered-44000-homes-puerto-rico-grid-outage/
World Economic Forum – Solar power is being used for disaster relief. Here’s how : https://www.weforum.org/stories/2018/05/how-solar-power-is-impacting-natural-disaster-relief/
Airbnb – Airbnb.org shares its first impact report : https://news.airbnb.com/three-years-later-airbnb-org-shares-its-first-impact-report/
Airbnb – How you can support emergency stays in times of crisis : https://www.airbnb.com/resources/hosting-homes/a/how-you-can-support-emergency-stays-in-times-of-crisis-611
DJI Enterprise – Detecting Fire with a Compact Thermal Drone Solution : https://enterprise-insights.dji.com/user-stories/joshua-fd-deploys-compact-thermal-drones
DJI Enterprise – Hands on the Mavic 2 Enterprise Advanced with Fire and Rescue New South Wales : https://enterprise-insights.dji.com/user-stories/m2ea-thermal-drone-fire-rescue-new-south-wales
DJI Enterprise – Successfully Utilizing UAS + Thermal in the Fire Service : https://enterprise-insights.dji.com/dji-public-safety-webinar-thermal-in-the-fire-service
