# ‘อะไรทำให้มีความสุข?’ ชำแหละนิยามความสุขจากวิชายอดฮิตของ Harvard ว่าด้วยความพอใจและความหมายของชีวิต - Link: https://futuretrend.co/shahar-happier/ - Published: 2023-07-03T16:38:53+07:00 - Author: Phoothit Arunphoon > ทำไมเราถึงอยากมีความสุข ความสุขคืออะไร ความสุขทำงานอย่างไร? ทาล เบน ชาฮาร์ (Tal Ben-Shahar) ผู้สอนเกี่ยวกับจิตวิทยาความเป็นผู้นำและจิตวิทยาเชิง บวก รวมถึง ‘วิชาความสุข’ ที่มีสอนแค่ในมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด (Harvard University) ซึ่งเป็นวิชาที่มีผู้ลงเรียนมากที่สุดในประวัติศาสตร์ของมหาวิทยาลัยฯ เสนอว่า “เราแสวงหา ความสุขเพราะเป็นธรรมชาติของมนุษย์ ความสุขถือเป็นเป้าหมายสูงสุด เป็นจุดหมายปลายทาง ที่เป้าหมายอื่นๆ จะมาสิ้นสุดลง” ขณะที่ เดวิด ฮูม (David Hume) นักปรัชญา ให้เหตุผลว่า “จุดหมายที่ยิ่งใหญ่ในความพากเพียร อุตสาหะทั้งมวลของมนุษย์ คือ การได้รับความสุข จึงมีการคิดค้นงานศิลปะ วิจัยทางวิทยาศาสตร์ กฎหมาย และก่อกำเนิดสังคมขึ้นมา” จากแนวคิดข้างต้นจะเห็นว่า ความสุขเป็นเป้าหมายปลายทางของทุกๆ การกระทำของมนุษย์ หรือ อีกนัยหนึ่งคือ เบื้องหลังการกระทำทุกๆ อย่าง คือความสุขนั่นเอง “แล้วความสุขประกอบ ไปด้วยอะไร?” ### คำจำกัดความของความสุข ชาฮาร์ ให้คำจำกัดความของความสุขว่า “ประสบการณ์ในภาพรวมของ ‘ความพอใจ’ และ ‘ความหมาย’” คนที่มีความสุขจะมีอารมณ์ในแง่บวกและมองว่าชีวิตเปี่ยมไปด้วยความหมาย ไม่ได้เป็นแค่ ช่วงเวลาใดเวลาหนึ่ง แต่หมายถึงประสบการณ์ในภาพรวม นั่นหมายถึงว่า เราอาจพบกับความเจ็บ ปวดแล้วยังมีความสุขในภาพรวมได้ ‘ความพอใจ’ เกี่ยวกับการสัมผัสถึงอารมณ์ในแง่บวกในปัจจุบัน เป็นประโยชน์ที่จะได้รับ ในปัจจุบัน ส่วน ‘ความหมาย’ มีที่มาจากการมีจุดหมายในชีวิต โดยมาจากประโยชน์ที่จะได้ รับในอนาคตจากการกระทำของเรา ### ความพอใจ อารมณ์ความรู้สึกมีบทบาทสำคัญในทุกความพยายาม ซึ่งรวมไปถึงความพยายามในการมีความสุข ด้วย จึงเป็นไปไม่ได้ที่จะนึกถึงชีวิตที่ปราศจากอารมณ์ความรู้สึก แม้แต่แรงขับดันพื้น ฐานก็ยังอาศัยอารมณ์ความรู้สึก ‘อารมณ์’ (emotions) ส่งผลให้เกิด ‘ความเคลื่อนไหว’ (motion) ทำให้เกิด ‘แรงกระตุ้น’( motive) ที่ขับเคลื่อนการกระทำของเรา ซึ่งมีความเชื่อมโยงกัน โดย อันโตนิโอ ดามาซิโอ( Antonio Damasio) นักประสาทวิทยา ได้แสดงให้เห็นถึงตัวอย่างที่เกี่ยวกับความเชื่อมโยง ระหว่างอารมณ์กับแรงจูงใจ หลังจากที่เขาได้ผ่าตัดเนื้ออกในสมองคนไข้รายหนึ่ง คนไข้ของเขายังมีความสามารถในการคิดอย่างครบถ้วย ไม่ว่าจะเป็นความทรงจำ การคำนวณ การ รับรู้ หรือทักษะด้านภาษา แต่สมองส่วนหน้าที่มีผลต่ออารมณ์ได้รับความกระทบกระเทือนระหว่าง ผ่าตัด สภาพจึงไม่ต่างจากหุ่นยนต์ไร้อารมณ์ ชีวิตของคนไข้รายนี้เปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิง ก่อนผ่าตัด เขาเป็นทนายความที่ประสบความ สำเร็จและมีชีวิตสมรสที่มีความสุข แต่หลังจากผ่าตัด แม้สมองส่วนที่ใช้เหตุผลจะไม่ได้ ถูกทำลาย แต่คนรอบตัวกลับทนพฤติกรรมของเขาไม่ได้ กระทั่งภรรยาทิ้งและตกงาน เมื่อเปลี่ยน งาน ก็ทำได้ระยะสั้นๆ เท่านั้น เขาเฉยชาและเลิกใส่ใจในความสัมพันธ์กับคนรอบข้างและไม่ แยแสเกี่ยวกับหน้าที่การงานของตนเองอีกต่อไป เมื่อเราไร้อารมณ์ความรู้สึก ซึ่งส่งผลให้ขาดแรงจูงใจในการลงมือทำ ย่อมไม่เหลือความ ปรารถนาใดอีก เราจะไม่แยแสกรกระทำและความคิดของตัวเอง และไม่สนว่าจะก่อให้เกิดผลกระ ทบอย่างไรบ้าง ทั้งนี้ “เนื่องจากอารมณ์เป็นรากฐานของแรงจูงใจ มันจึงมีบทบาทสำคัญต่อ แรงจูงใจของเราที่จะแสวงหาความสุขไปโดยปริยาย” อย่างไรก็ตาม อารมณ์นั้นยังไม่เพียงพอ ในการจะมีความสุขจำเป็นต้องสัมผัสถึงอารมณ์ใน แง่บวก เพราะความพอใจเป็นเงื่อนไขพื้นฐานของชีวิตที่สมปรารถนา โดย นาธาเนียล แบรนเดน( Nathaniel Branden) นักจิตวิทยา กล่าวว่า “สำหรับมนุษย์ ความพอใจไม่ใช่ความหรูหรา แต่ เป็นความจำเป็นด้านจิตใจ” การปราศจากความพอใจและการสัมผัสกับความปวดร้าวทางอารมณ์อย่าง ต่อเนื่อง จะปิดกั้นโอกาสในชีวิตที่มีความสุข อย่างไรก็ตาม การมีความสุขไม่ใช่การสัมผัสกับความปีติยินดีอย่างล้นเหลือตลอดเวลา และ ไม่ใช่การมีอารมณ์ในแง่บวกอย่างไม่ขาด คนเราอาจเจอกับช่วงเวลาที่อารมณ์พุ่งขึ้นสูงสุด และต่ำสุด แต่สุขภาวะโดยรวมยังเป็นบวก จะถูกขับเคลื่อนด้วยอารมณ์เชิงบวกมากกว่าเชิง ลบ ทำให้ความพอใจเป็นเรื่องหลัก ส่วนความเจ็บปวดนั้นเป็นเรื่องรอง ฉะนั้น หากอย่างมีความสุข ต้องรู้สึกว่า ไม่ว่าจะเศร้า ทุกข์ทรมาร และยากลำบากอย่างไร เรายังคงต้องสัมผัมได้ถึงความปีติยินดีของการได้มีชีวิตอยู่ต่อไป ### ความหมาย โรเบิร์ต โนซิค (Robert Nozick) นักปรัชญา ได้อธิบายให้สามารถแบกความแตกต่างระหว่าง ประสบการณ์ของคนเสพยาที่มีฤทธิ์ทำให้เคลิ้บเคลิ้มกับประสบการณ์ของคนที่มีความสุขอย่าง แท้จริงได้ จินตนาการถึงเครื่องจักรที่สามารถมอบความสุขหรือความพอใจใดๆ ได้ทั้งหมด โดยเครื่องจักร นี้สามารถทำให้เรารู้สึกเหมือนกำลังตกอยู่ในประสบการณ์นั้นจริงๆ โดยไม่รู้ตัวเลยว่า กำลังมีปลั๊กเชื่อมต่อเรากับเครื่องจักรนี้อยู่ โนซิค ถามว่า ถ้าได้รับโอกาสเช่นนั้น เราจะเลือกเสียบปลั๊กเชื่อมต่อกับเครื่องจักรความ สุขนี้ไปตลอดชีวิตหรือไม่ หรืออีกความหมายนัยหนึ่งคือ เราจะมีความสุขหรือไม่ หากเรา ได้เชื่อมต่อกับเครื่องจักรนี้ไปตลอดชีวิต ผู้คนส่วนใหญ่ตอบว่า ไม่ต้องการผูกกับเครื่องจักรดังกล่าวไปตลอดชีวิต เพราะว่า เราได้ ใส่ใจกับ “สิ่งอื่นๆ นอกเหนือไปจากความรู้สึกที่เรามีต่อชีวิตของตนเอง” เราไม่อยากได้ เพียงความพอใจเท่านั้น แต่ยัง “อยากได้อะไรที่มากกว่านั้น” ด้วย ดังนั้น ความสุขจึง เป็นอะไรที่มากกว่าอารมณ์ในแง่บวก การยอมรับอารมณ์ความรู้สึกที่สร้างขึ้นโดยเครื่องจักร (หรือสารเสพติด) ไม่ต่างจากการ มีชีวิตอยู่โดยหลอกตัวเอง เราต้องการให้ต้นตอของอารมณ์นั้นมี ‘ความหมาย’ ด้วย เราอยาก รู้ว่า การกระทำของเราส่งผลกระทบจริงๆ ต่อโลก ไม่ใช่แค่อยากรู้สึกว่ามีผลกระทบเท่านั้น มนุษย์สามารถพิจารณาถึงต้นสายปลายเหตุของอารมณ์ที่เกิดขึ้นได้ เป็นคุณลักษณะที่ทำให้ แตกต่างจากสัตว์ เรามีความสามารถในการไต่ตรองถึงความรู้สึก ความคิด และการกระทำที่เกิด ขึ้น รวมถึงการตระหนักถึงสติสัมปชัญญะและประสบการณ์ของตัวเอง อีกทั้งยังมีความสามารถด้านจิตวิญญาณด้วย เป็น “การสัมผัสได้อย่างแท้จริงถึงความสำคัญ ของบางสิ่ง” ตามคำจำกัดความของพจนานุกรมภาษาอังกฤษฉบับออกซ์ฟอร์ด ซึ่งสัตว์ไม่สามารถ ใช้ชิวตอย่างมีจิตวิญญาณได้ เพราะกระทำของสัตว์ไม่สามารถเชื่อมโยงกับความหมายใดๆ นอก เหนือไปจากความพอใจหรือความเจ็บปวดอันเนื่องมาจากการะทำเหล่านั้น กระนั้น เมื่อกล่าวถึงชีวิตที่มีความหมาย มักนึกถึงการมีจุดมุ่งหมายในชีวิต แต่การค้นหา จุดมุ่งหมายในชีวิต เป็นอะไรที่มากกว่าการกำหนดเป้าหมาย การมีเป้าหมายหรือการบรรลุเป้า หมายที่ตั้งไว้ ไม่ได้รับประกันว่า เราจะพบกับชีวิตที่เปี่ยมไปด้วยความหมาย ประเด็น สำคัญอยู่ที่ว่า เป้าหมายที่เรากำหนดให้ตัวเองนั้น จะต้องเปี่ยมไปด้วยความหมายจากภายใน ใจของเราจริงๆ มนุษย์แต่ละคนค้นพบความหมายจากสิ่งที่แตกต่างกัน บางคนอาจได้ยินเสียงหัวใจตัวเองให้ เริ่มก่อตั้งธุรกิจ ให้เรียนแพทย์ ให้มีลูก ฯลฯ แต่สิ่งสำคัญคือ เราควรเลือกจุดมุ่ง หมายของเราตามค่านิยมและแรงปรารถนาของตัวเอง มากกว่าที่จะโอนอ่อนตามความคาดหวังของคน อื่น ### สรุป ความสุขคือ ประสบการณ์ในภาพรวมของ ‘ความพอใจ’ และ ‘ความหมาย’ โดยความพอใจนั้นเป็นภาวะ อารมณ์เชิงบวกในชีวิต ส่วนความหมาย เป็นบางสิ่งที่มีผลกระทบต่อโลกจริงๆ ที่คนให้คุณค่า โดยความหมายจะกลายเป็นจุดมุ่งหมายของชีวิตที่เป็นไปตามความปรารถนาของแต่ละคนที่ต่าง กัน เช่น ต้องการเป็นหมอเพื่อรักษาผู้คนหรือให้คนมีสุขภาพที่ดีขึ้น ขณะที่อีกคนอาจต้องการ เป็นสถาปนิกเพื่อออกแบบอาคารที่ทำให้ชีวิตความเป็นอยู่ผู้คนดีขึ้น เป็นต้น โดยประสบการณ์ที่มีทั้งความพอใจและความหมาย จะประกอบกันเป็นความสุขในภาพรวม นั่นหมาย ถึง การจะมีความสุขได้ ต้องทำในสิ่งที่สร้างความพอใจและมีความหมายต่อชีวิตของเรา อย่างไร ก็ตาม บางช่วงอาจมีความทุกข์โศกหรือความเจ็บปวดทรมานบ้าง แต่ต้องมีความหวังและยินดี กับชีวตต่อไปก็จะพบความสุขได้ในภาพรวมของชีวิต ตัวอย่างเช่น หากมีเป้าหมายเป็นหมอเพื่อรักษาคน เป็นสิ่งที่เราให้คุณค่า ก็จะทำอย่าง มีความสุขในภาพรวมเพราะได้ทำตามค่านิยมหรือคุณค่าที่ยึดถือ แม้บางช่วงเวลาอาจพบกับความ ทุกข์หรือความเจ็บปวดบ้าง (เช่น เรียนในวิชาที่ไม่ชอบ เจอเพื่อนร่วมงานที่น่าปวดหัว หรือไม่สามารถรักษาคนไข้บางคนให้หายได้) แต่ในภาพรวมก็ยังสามารถมีความสุขได้จากกระทำ ตามสิ่งที่ปรารถนา ซึ่งเป็นประสบการณ์ที่สร้างทั้งความพอใจและมีความหมายต่อชีวิตของ เรา เป็นต้น เขียนโดย ภูธิชย์ อรัญพูล Source: หนังสือ ‘วิชาความสุข ที่มีสอนแค่ในฮาร์วาร์ด’ (Happier) เขียนโดย Tal Ben- Shahar แปลโดย พรเลิศ อิฐฐ์ สำนักพิมพ์ We Learn