# เคทลิน คาริโก: ผู้อยู่เบื้องหลังไฟเซอร์ และโมเดอร์น่า วัคซีนความหวังใหม่ของมวลมนุษยชาติ

- Link: https://futuretrend.co/pfizer-moderna-kariko-future-leader-saroj/
- Published: 2021-05-21T21:38:39+07:00
- Author: Future Trends

```wp-block-verse
    เขียนโดยสาโรจน์ อธิวิทวัส (CEO at Wisible )
    ```

![She was demoted, doubted and rejected. Now, her work is the basis of the  Covid-
19 vaccine | Us World News | fox10tv.com](https://bloximages.newyork1.vip.townnews.
com/fox10tv.com/content/tncms/assets/v3/editorial/b/7d/b7d475b9-6768-5aba-aa84-d71a188fe348/
5fdadf74a81be.image.jpg?resize=1920%2C1080 "เคทลิน คาริโก: ผู้อยู่เบื้องหลังไฟเซอร์
และโมเดอร์น่า วัคซีนความหวังใหม่ของมวลมนุษยชาติ 1")

Credit photo: https://www.fox10tv.com/news/us_world_news/she-was-demoted-doubted-
and-rejected-now-her-work-is-the-basis-of-the-covid/article_b74b0ce5-bcd4-5d9e-a7c3-
d77a302c98f3.html

> “คุณจะเปลี่ยนไปทำวิจัยเรื่องอื่น หรือจะยอมถูกลดตำแหน่ง” 

เคทลิน คาริโก (Katalin Karikó) ที่เพิ่งถูกวินิจฉัยว่า เป็นมะเร็ง แถมสามีเธอก็ติด
อยู่ที่ฮังการี เพราะปัญหาเรื่องวีซ่า หยุดคิดไปครู่หนึ่ง

> “ลดตำแหน่งฉันได้เลย mRNA จะสามารถช่วยชีวิตคนได้มากมาย ฉันไม่เปลี่ยนไปทำเรื่องอื่น
> แน่”

และนั่นคือการตัดสินใจของเคทลิน คาริโก ผู้คิดค้นเทคโนโลยี mRNA ที่อยู่เบื้องหลังการ
สร้างวัคซีนโควิด-19 ของไฟเซอร์ (Pfizer-BioNTech) รวมถึงโมเดอร์นา (Moderna) ซึ่งเป็น
วัคซีนตัวที่ถูกฉีดให้กับประธานาธิดีโจ ไบเดน แห่งสหรัฐอเมริกา และเป็นการใช้เทคโนโลยี
mRNA ที่ได้รับการรับรองให้ใช้กับมนุษย์เป็นครั้งแรกของโลก 

![Biden gets 2nd vaccine dose as team readies COVID-19 plan | WFLA](https://www.
wfla.com/wp-content/uploads/sites/71/2021/01/BIDEN-VACCINE.jpg?w=1920&h=1080&crop
=1 "เคทลิน คาริโก: ผู้อยู่เบื้องหลังไฟเซอร์ และโมเดอร์น่า วัคซีนความหวังใหม่ของมวล
มนุษยชาติ 2")

credit photo: https://www.wfla.com/community/health/coronavirus/biden-gets-2nd-vaccine-
dose-as-team-readies-covid-19-plan/

คาริโกถูกลดตำแหน่งและตัดเงินเดือน ทำให้เธอได้รับเงินเดือนน้อยกว่าผู้ช่วยของเธอเสีย
อีก 

คนอื่นที่ตกอยู่ในสถานการณ์เดียวกับเธอ คงเลือกที่จะเลิกทำงานวิจัยและหันไปทำอาชีพอื่น
แทน แต่เธอมีความเชื่ออย่างแรงกล้าว่า mRNA คือสิ่งที่จะเปลี่ยนแปลงโลกได้ 

หลักคิดของเทคโนโลยี mRNA คือ การที่นักวิทยาศาสตร์สามารถเขียนโปรแกรมในรูปของ mRNA
แล้วฉีดเข้าร่างกายเพื่อไปสั่งการให้เซลล์ผลิตโปรตีนส่วนที่เป็นหนามปลายแหลม (spike
protein) ของไวรัสโควิด-19 เพื่อให้ร่างกายรู้จัก และสามารถสร้างภูมิคุ้มกันโรคเพื่อ
ต่อสู้กับไวรัสได้ด้วยตัวเอง เปรียบได้กับการฝึกนักมวย ด้วยการส่งคู่ซ้อมที่มีทักษะ
และรูปร่างคล้ายคู่แข่งที่ต้องเจอในวันชกจริง อย่างโปรตีนส่วนที่เป็นหนามปลายแหลมไวรัส
โควิด-19 มาให้ซ้อมชกก่อน พอได้เรียนรู้วิธีการต่อสู้ที่จะสามารถเอาชนะคู่ซ้อมได้แล้ว
เมื่อถึงวันขึ้นสังเวียนชกจริง ก็สามารถเอาชนะได้โดยง่าย 

โดย mRNA สามารถเริ่มสร้างได้ทันทีที่ได้รับรหัสพันธุกรรมของไวรัส ทำให้การผลิตวัคซีน
เร็วขึ้นกว่าเดิมมาก จากแต่เดิมที่ใช้เวลานานเป็น 10 ปี กว่าจะผลิตวัคซีนที่ได้รับการ
รับรองความปลอดภัยได้

ตอนที่เธอและผู้ร่วมวิจัยทำการวิจัยประสบความสำเร็จ ตีพิมพ์ผลงาน และยื่นจดสิทธิบัตร
โดยมหาวิทยาลัยเพนซิลวาเนีย (The University of Pennsylvania) นั้น ชื่อของคาริโกอยู่
ในลำดับที่สองแถมไม่มีคำว่า ดร. นำหน้า ทำให้เธอทักท้วงอย่างหนัก เพราะเชื่อมั่นว่า
เธอคือผู้คิดค้น nMRA มาเองกับมือ และชื่อเธอสมควรต้องเป็นชื่อแรกในสิทธิบัตร 

เธอไม่เคยได้รับการคืนตำแหน่งเดิมก่อนที่จะถูกลดตำแหน่งอีกเลย นอกจากนี้ ตอนที่เธอไป
แจ้งลาออก หัวหน้ายังหัวเราะเยาะเธอว่า BioNTech บริษัทที่เธอกำลังจะไปร่วมงานนั้น 
แม้แต่เว็บไซต์ยังไม่มีเลย 

วิดีโอที่โปรโมต mRNA Technology ของมหาวิทยาลัยเพนซิลวาเนียก็แทบไม่มีการกล่าวถึงคา
ริโก โดยเน้นพูดถึงแต่ดร.ดรู ไวส์แมน (Dr. Drew Weissman) ผู้ร่วมวิจัย โดยกล่าวถึง
คาริโกแบบผ่านๆ เท่านั้น 

![Moderna, Pfizer Vaccines: Pioneering mRNA technology in COVID-19 vaccines  developed
at University of Pennsylvania - 6abc Philadelphia](https://cdn.abcotvs.com/dip/images/
8893830_121920weissman.jpg?w=1600 "เคทลิน คาริโก: ผู้อยู่เบื้องหลังไฟเซอร์ และโม
เดอร์น่า วัคซีนความหวังใหม่ของมวลมนุษยชาติ 3")

 https://www.youtube.com/embed/X8gAIS8lugM

คาริโกเป็นนักเคมีชาวฮังการี ในปี 1985 เธอเดินทางมายังสหรัฐฯ พร้อมลูกสาววัย 2 ขวบ
ไม่มีโทรศัพท์มือถือและเครดิตการ์ดติดตัว ในสมัยนั้น รัฐบาลฮังการรีอนุญาตให้ถือเงิน
ไปต่างประเทศได้เพียง 100 เหรียญ หรือราวๆ 3,000 บาทเท่านั้น เธอต้องซ่อนเงินที่ได้
มาจากการขายรถของครอบครัวในตลาดมืด ไว้ในตุ๊กตาเทดดี้ แบร์ ของลูกสาว และเธอไม่รู้จัก
ใครในสหรัฐฯ เลย 

ในขณะที่เธอทำงานวิจัยเรื่อง mRNA ที่มหาวิทยาลัยเพนซิลวาเนีย หนูทดลองทุกตัวที่ได้
รับการฉีด mRNA จะเสียชีวิตอย่างรวดเร็ว เนื่องจากร่างกายยังเข้าใจว่า mRNA ที่ฉีดเข้าไป
เป็นสิ่งแปลกปลอม ภูมิคุ้มกันร่างกายจึงเข้าไปทำลาย ก่อนที่จะสามารถกระตุ้นให้เกิดการ
สร้างโปรตีนที่ต้องการได้สำเร็จ แถมยังทำให้เกิดการอักเสบซึ่งเกิดความเสี่ยงต่อร่างกาย
อีกด้วย ทำให้ผู้ให้ทุนต่างๆ ต่างหวาดกลัว และไม่มีใครเชื่อว่า mRNA จะถูกนำมาใช้งาน
จริงได้ เธอถูกปฏิเสธการให้ทุนครั้งแล้วครั้งเล่า ทั้งบริษัทยาขนาดใหญ่ รัฐบาล หรือ
แม้แต่ Venture Capital Firm จนในที่สุด เจ้านายของเธอก็เรียกเข้าไปพบ 

“ที่มหาวิทยาลัยเราคาดหวังให้นักวิจัยสามารถหาเงินทุนเพื่อสนับสนุนงานวิจัย และความ
อดทนของเราต่อความไร้ประสิทธิภาพของคุณกำลังจะหมดลงแล้ว” 

“นี่คุณจะไล่ฉันออกเหรอ”

“เปล่า แต่ผมจะให้ทางเลือกคุณนะ เปลี่ยนไปทำวิจัยเรื่องอื่นที่มีโอกาสหาเงินทุนได้มากกว่า
นี้ หรือจะยอมถูกลดตำแหน่ง” 

คาริโกที่เพิ่งถูกวินิจฉัยว่า เป็นมะเร็ง แถมสามีเธอจะติดอยู่ที่ฮังการีเพราะปัญหาเรื่อง
วีซ่า หยุดคิดครู่หนึง

“ลดตำแหน่งฉันได้เลย mRNA จะสามารถช่วยชีวิตคนมากมาย ฉันไม่เปลี่ยนไปทำเรื่องอื่นแน่”

หากวันนั้น เคทลิน คาริโก ตัดสินใจอีกทางหนึ่ง วันนี้โลกอาจจะไม่มี mRNA อิสราเอลหรือ
สหรัฐฯ ที่ใช้ mRNA เป็นหลัก อาจจะยังคงมีการระบาด และยังมีผู้เสียชีวิตรายวันอยู่มากมาย
ถือเป็นบทเรียนที่ให้กำลังใจผู้คนที่พยายามสร้างนวัตกรรมเปลี่ยนโลกว่า อย่าท้อถอยยอม
แพ้ต่ออุปสรรคที่ถาโถมเข้ามา ขอให้ฟังเรื่องราวที่เต็มไปด้วยบททดสอบของ คาริโกผู้ที่
กำลังถูกคาดหมายว่า จะได้รับรางวัลโนเบลคนต่อไป

ในปี 1997 เธอพบกับดร.ดรู ไวส์แมน ที่เพิ่งเข้ามาเริ่มงานที่มหาวิทยาลัยเพนซิลวาเนีย
ในตำแหน่งนักภูมิคุ้มกันวิทยา และมีความสนใจเรื่อง mRNA เช่นกัน ต่อมา ทั้งคู่ตัดสิน
ใจทำงานร่วมกัน เวลาผ่านไปหลายปี จนในที่สุดเธอก็ค้นพบวิธีที่ทำให้ร่างกายไม่ต่อต้าน
mRNA ได้ 

ตอนที่เธอทำการทดลอดฉีด mRNA ให้หนูทดลอง และหนูยังไม่แสดงอาการใดๆ เธอยังคิดว่าเธอ
ทำอะไรพลาดไปหรือเปล่า เพราะปกติฉีดเมื่อไหร่หนูทดลองจะเสียชีวิตอย่างรวดเร็ว จึงทำการ
ทดลองซ้ำอีกครั้ง และเธอก็พบว่า มันไม่ใช่ความผิดพลาด แต่วิธีใหม่ของเธอได้ผลจริงๆ 
เธอทำสำเร็จแล้ว

![bne IntelliNews - Biochemist who fled Hungary in 1985 slated for Nobel  Prize 
nomination for work on COVID vaccine](http://d39raawggeifpx.cloudfront.net/styles/
16_9_desktop/s3/articleimages/image_198800_1607886301_Cropped.jpg "เคทลิน คาริโก:
ผู้อยู่เบื้องหลังไฟเซอร์ และโมเดอร์น่า วัคซีนความหวังใหม่ของมวลมนุษยชาติ 4")

 “คาริโกกับลูกสาวที่เป็นนักกีฬาโอลิมปิคเหรียญทองของสหรัฐ”

ปัจจุบัน คาริโกอายุ 65 ปี เป็นผู้บริหารที่ดูแลด้าน mRNA protein replacement ที่ 
BioNTech บริษัทด้านไบโอเทคจากเยอรมนีที่ทำงานร่วมกับไฟเซอร์ในการพัฒนาวัคซีนโควิด-
19 หรือที่เรามักจะรู้จักในชื่อไฟเซอร์อย่างเดียว 

ในช่วงเริ่มต้นของการระบาด ทั่วโลกต่างตกอยู่ในความหวาดกลัว วัคซีนกลายเป็นความหวัง
เดียวที่จะช่วยหยุดยั้งการระบาดได้อย่างแท้จริง และ BioNTech ทราบดีว่า เทคโนโลยี mRNA
ที่มีอยู่ในมือนั้นคือทางออกของวิกฤติครั้งนี้ แต่ด้วย Scale การผลิตวัคซีนในระดับมหาศาล
ขนาดนี้ BioNTech จำเป็นต้องมีพาร์ตเนอร์ จึงได้ติดต่อไปที่ไฟเซอร์

ระหว่างการเจรจา ผู้บริหารที่ดูแลด้านการผลิตของไฟเซอร์ขอเวลา 18 เดือนในการผลิตแบบ‘
mass production’ ให้ได้ตามเป้าคือ 100 ล้านโดส แต่ BioNTech ยืนกรานว่า ต้องเสร็จใน
7 เดือน ซึ่งถือเป็นความเร็วระดับประวัติศาสตร์ของการสร้างวัคซีน ตั้งแต่งานวิจัยไป
จนถึงการผลิตแบบ mass production ในเวลาไม่ถึงปี จากปกติใช้เวลาหลายปี 

เมื่อผู้บริหารของไฟเซอร์ขอให้ทีมกฎหมายร่างสัญญา ทางผู้บริหารของ BioNTech ก็เบรคทันที
ว่า 

“เราจะรอให้ทีมกฎหมายมาร่างสัญญาให้สมบูรณ์ทุกอักษรไม่ได้หรอกนะ เราต้องเริ่มทันที”

“แต่เราต้องแชร์ข้อมูลชั้นความลับให้กันนะ”

“ใช่ เราต้องเชื่อใจกันและกัน เราร่าง term sheet แล้วเริ่มงานกันเลยดีกว่า เพราะเรา
มีชีวิตผู้คนเป็นเดิมพัน”

3 วันหลังจากนั้น ไฟเซอร์และ BioNTech ก็แถลงข่าวเรื่องความร่วมมือต่อสื่อ 

![UK first to approve Pfizer-BioNTech Covid-19 vaccine for rollout 'next week'](
https://s.france24.com/media/display/44f33c64-33fc-11eb-a1bd-005056a98db9/w:1280/
p:16x9/576ead7d1bf29cd5cf5157349af52a28882e2f16.webp "เคทลิน คาริโก: ผู้อยู่เบื้อง
หลังไฟเซอร์ และโมเดอร์น่า วัคซีนความหวังใหม่ของมวลมนุษยชาติ 5")

credit photo: https://www.france24.com/en/europe/20201202-uk-first-to-approve-pfizer-
biontech-covid-19-vaccine-for-rollout-next-week

ย้อนเวลากลับไป เมื่อวันที่ 3 มกราคม 2020 ประมาณบ่ายโมงครึ่ง มีกล่องเหล็กถูกส่งมา
ที่แลป  Shanghai Public Health Clinical Center ภายในกล่องบรรจุหลอดทดลองที่ถูกแพ็ก
ด้วยน้ำแข็งแห้ง ด้านในมีตัวอย่างเชื้อที่ได้มาจากกลุ่มผู้ป่วยโรคปอดอักเสบแปลกประหลาด
ที่พบในเมืองอู่ฮั่น ประเทศจีน ซึ่งขณะนั้นโลกยังไม่รู้จักไวรัสสายพันธุ์ใหม่นี้ 

ศาสตราจารย์ Zhang Yongzhen นักวิจัยด้านไวรัสวิทยา และทีมทำงานอย่างหนักสองคืนติดต่อ
กัน โดยตีสองของวันที่ 5 มกราคม เขาได้ถอดรหัสพันธุกรรมไวรัส SARS-CoV-2 เสร็จสมบูรณ์
ใช้เวลาน้อยกว่า 40 ชั่วโมง ซึ่งถือว่าเร็วมาก 

หลังจากนั้น Zhang รีบโทรหา Dr.Zhao Su หัวหน้าศูนย์ระบบทางเดินหายใจ โรงพยาบาลอู่ฮั่น
เพื่อขอข้อมูลทางคลินิกของคนไข้เพิ่มเติม และแจ้งให้ทราบถึงความน่ากลัวของไว้รัสสาย
พันธุ์ใหม่นี้ 

วันที่ 8 มกราคม Zhang กล่าวว่า 

“คำวินิจฉัยของผมมีสองอย่างนะ อย่างแรกคือมันเป็นไวรัสที่มีลักษณะคล้ายซาร์ และอันที่
สอง ไวรัสสามารถติดต่อได้ทางระบบทางเดินหายใจ ดังนั้น ผมมีข้อเสนอแนะสองข้อ คือเราจะ
ต้องมีมาตรการฉุกเฉินทางสาธารณสุขเพื่อป้องกันโรคนี้ทันที และต้องหาวิธีการรักษาอย่าง
เร่งด่วน”

วันที่ 10 มกราคม ระหว่างที่ Zhang อยู่ที่สนามบินเซี่ยงไฮ้ เขาได้รับโทรศัพท์จากเพื่อน
ร่วมงาน ศาสตราจารย์เอ็ดเวิร์ด โฮล์มส์ มหาวิทยาลัยซิดนีย์ ซึ่ง Zhang ได้ส่งรหัสพันธุกรรม
ให้ก่อนหน้านี้ 

“ผมขอโพสต์ข้อมูลรหัสพันธุกรรม (genome) ไวรัสขึ้นเว็บให้ทุกคนได้รู้ได้ไหม” 

Zhang ขอเวลาคิดสักครู่ ในใจเขาทราบดีว่า หากปล่อยข้อมูลรหัสพันธุกรรมออกสู่สาธารณะ
ก็จะมีผลตามมาแน่นอน เพราะเขายังไม่ได้ขอความเห็นชอบจากรัฐบาล แต่อีกใจหนึ่งเขาก็ตระหนัก
ดีว่า รหัสพันธุกรรมนี้คือกุญแจสำคัญที่นำไปสู่ทางออกในการแก้ปัญหา นั่นคือการผลิตวัคซีน
ซึ่งต้องเริ่มต้นให้เร็วที่สุด และทุกนาทีที่ผ่านไปหมายถึงชีวิตผู้คน 

“ตกลงปล่อยเลย” 

![image](https://futuretrend.co/wp-content/uploads/2021/05/image.png "เคทลิน คาริ
โก: ผู้อยู่เบื้องหลังไฟเซอร์ และโมเดอร์น่า วัคซีนความหวังใหม่ของมวลมนุษยชาติ 6")

 Source: [https://virological.org/t/novel-2019-coronavirus-genome/319/6](https://virological.org/t/novel-2019-coronavirus-genome/319/6)

และนี่คือโพสต์ประวัติศาสตร์ที่ทำให้โลกได้รู้จักรหัสพันธุกรรมของไวรัส SAR-CoV-2 coronavirus
สร้างแรงกระเพื่อมในชุมชนนักวิทยาศาสตร์ไปทั่วโลก

โดยโฮล์มส์ได้โพสต์ลงบนเว็บไซต์ Virological ซึ่งเปรียบได้กับ Github ของชุมชนนักพัฒนา
โปรแกรม ที่เป็นแหล่งแชร์ข้อมูลทางการแพทย์ให้นักพัฒนาทั่วโลกได้นำไปศึกษาต่อยอด หรือ
ให้เข้าใจง่ายมากขึ้นอีกหน่อย ก็คือเหมือนเว็บพันทิปของนักวิทยาศาสตร์ทั่วโลกมาแชร์
ความรู้ด้านรหัสพันธุกรรมไวรัสกัน 

![image 1](https://futuretrend.co/wp-content/uploads/2021/05/image-1.png "เคทลิน
คาริโก: ผู้อยู่เบื้องหลังไฟเซอร์ และโมเดอร์น่า วัคซีนความหวังใหม่ของมวลมนุษยชาติ
7")

 Source: [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/nuccore/MN908947](https://www.ncbi.nlm.nih.gov/nuccore/MN908947)

เมื่อมีรหัสพันธุกรรมไวรัสซึ่งถือเป็นวัตถุดิบที่สำคัญที่สุด บวกกับความสามารถของเทคโนโลยี
mRNA เพียงเวลาแค่สัปดาห์เดียว ทีมวิจัยของมหาวิทยาลัยเพนซิลเวเนีย ก็สามารถสังเคราะห์
mRNA ของ SARS-CoV-2 ได้สำเร็จ และสามารถเริ่มกระบวนการทดลองวัคซีนได้ทันที

รัฐบาลสหรัฐฯ ประกาศแผน Operation Warp Speed ที่ให้เงินสนับสนุนแก่ผู้ผลิตวัคซีนทุก
เจ้า ซึ่งด้วยเงินทุนก้อนนี้ ทำให้บริษัทวัคซีนสามารถเดินทางผลิตวัคซีนแบบ mass production
โดยไม่ต้องกังวลว่า ผลการทดลองในช่วง human trial จะสำเร็จหรือไม่ และจะได้รับการอนุมัติ
ให้ใช้งานได้จริงจาก Food and Drug Administration (FDA) หรือไม่ ซึ่งถือเป็นเรื่อง
ที่ช่วยเอกชนได้มาก เพราะช่วยตัดความเสี่ยงจากการขาดทุน ในกรณีที่วัคซีนไม่ผ่านการทดลอง
หรือไม่ได้รับการอนุมัติจาก FDA ได้ 

![What Is Operation Warp Speed, the US's Coronavirus Vaccine Program?](https://i.
insider.com/5f356b69b4bb1c001df5312f?width=1200&format=jpeg "เคทลิน คาริโก: ผู้อยู่
เบื้องหลังไฟเซอร์ และโมเดอร์น่า วัคซีนความหวังใหม่ของมวลมนุษยชาติ 8")

credit photo: https://www.businessinsider.com/operation-warp-speed-us-coronavirus-
vaccine-program-pfizer-moderna-2020-11

เรื่องนี้ถือเป็น ‘สำนึกแห่งความเร่งด่วน’ (Sense of Urgency) ที่คนที่เป็นผู้นำต้อง
มี โดยเฉพาะภาครัฐในฐานะผู้มีอำนาจ ในช่วงสถานการณ์วิกฤต ที่ยอดผู้ติดเชื้อสูงต่อเนื่อง
และมีผู้เสียชีวิตเพิ่มทุกวันเช่นนี้ 

> “ทุกการตัดสินใจถูกเดิมพันด้วยชีวิตผู้คน ซึ่งหลายครั้งเราไม่สามารถคาดการณ์ด้วยล่วง
> หน้า”

ลองนึกดูว่า หากวันนั้น เคทลิน คาริโก ยอมแพ้และเปลี่ยนไปทำงานวิจัยเรื่องอื่นที่ไม่ใช่
mRNA 

ถ้า Zhang ไม่ยอมให้โพสต์รหัสพันธุกรรมขึ้นเว็บสาธารณะ รอหน่วยงานภาครัฐที่เชื่องช้า
ให้ความเห็นชอบ รวมถึงเสี่ยงที่จะถูกลงโทษ 

ถ้าไฟเซอร์กับ BioNTech ไม่กล้าที่จะเริ่มงานทันที โดยยอมรอในฝ่ายกฎหมายตกลงเรื่องข้อ
สัญญาให้เสร็จก่อน 

ถ้ารัฐบาลสหรัฐฯ ไม่สนับสนุนเงินวิจัย งบประมาณซื้อวัคซีนล่วงหน้ากว่า 10 ล้านเหรียญ

โลกก็จะมีวัคซีนช้ากว่านี้ และจะมีจำนวนผู้ติดเชื้อและมีผู้เสียชีวิตมากกว่านี้อีกมาก

หากประเทศอยู่ในช่วงวิกฤติ แต่ยังคงใช้วิธีคิดและปฏิบัติแบบสถานการณ์ปกติ ยึดถือกฎระเบียบ
ข้อบังคับ พิธีการเป็นที่ตั้ง ในขณะที่ผู้คนล้มตายรายวัน 

หากรอให้ทุกอย่างสมบูรณ์เพอเฟ็กต์ก่อนเริ่มทำงาน มองข้ามเป้าหมายสำคัญเร่งด่วนคือการ
ช่วยชีวิตคน และปกป้องผู้ประกอบการ หากเป็นเช่นนี้ ปัญหาก็คงไม่ได้รับการแก้ไขได้ทัน
การณ์

_**ขอให้ทุกคนผ่านวิกฤติโควิด-19 ไปได้ครับ ไม่มีปัญหาใดที่แก้ไม่ได้ด้วยมือน้อยๆ ของ
มนุษย์ ขอเพียงเราร่วมแรงร่วมใจกัน **_

---

sources: 
 https://www.businessinsider.com/mrna-vaccine-pfizer-moderna-coronavirus-
2020-12  https://en.wikipedia.org/wiki/Katalin_Karik%C3%B3  https://podcasts.apple.
com/gb/podcast/business-wars/id1335814741  https://billypenn.com/2020/12/29/university-
pennsylvania-covid-vaccine-mrna-kariko-demoted-biontech-pfizer/  https://time.com/
5882918/zhang-yongzhen-interview-china-coronavirus-genome/
