# รู้จักความสุขผ่านคน 4 รูปแบบ จากวิชาที่มีคนเรียนมากสุดใน ‘Harvard’ - Link: https://futuretrend.co/happier-harvard/ - Published: 2023-06-15T13:50:26+07:00 - Author: Phoothit Arunphoon > ตอนนี้คุณมีความสุขดีไหม? หลายครั้งที่เราสงสัยในคุณค่าของชีวิต ความสุขเป็นคุณค่าของชีวิตหรือไม่ แล้วอะไรทำให้ ฉันมีความสุข งานที่ทำ หนังที่ดู อาหารที่กิน มันใช่ความสุขที่ยั่งยืนจริงหรือ ลองมีดูแนวคิดเรื่องคนกับความสุข 4 รูปแบบ ของ ทาล เบน ชาฮาร์ (Tal Ben-Shahar) ผู้ สอนเกี่ยวกับจิตวิทยาความเป็นผู้นำและจิตวิทยาเชิงบวก รวมถึง ‘วิชาความสุข’ ที่มีสอน แค่ในมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด (Harvard University) ซึ่งเป็นวิชาที่มีผู้ลงเรียนมากที่สุด ในประวัติศาสตร์ของมหาวิทยาลัยฯ ชาฮาร์ ได้แบ่งแฮมเบอร์เกอร์ออกเป็น 4 ประเภท ซึ่งแต่ละประเภทสะท้อนรูปแบบของทัศนคติ และพฤติกรรมที่แตกต่างกันในเรื่องของความสุข สอดคล้องกับรูปแบบของคนที่เกี่ยวข้องกับ ความสุข 4 รูปแบบ ดังต่อไปนี้ ### 1. รูปแบบหนูวิ่งแข่ง รูปแบบหนูวิ่งแข่ง (rat race archetype) เป็นคนประเภทอดเปรี้ยวไว้กินหวาน ยอมทนทุกข์ กับปัจจุบันเพื่อให้บรรลุเป้าหมายบางอย่างที่วาดไว้ในอนาคต เปรียบเป็นแฮมเบอร์เกอร์มังสวิรัติไร้รสชาติ เป็นประโยชน์ต่อร่างกายมีสารอาหารที่จะ ได้ประโยชน์ในอนาคต แต่จะไม่รู้สึกอร่อยในปัจจุบันที่กำลังกิน ตัวอย่าง : ในการเรียน มองว่าเกรดเป็นเรื่องที่สำคัญซึ่งใช้วัดความสำเร็จ ดังนั้น หลาย คนจึงพยายามเรียนอย่างหนักเพื่อให้ได้คะแนนที่ดี และได้รับการยอมรับจากครอบครัวและครู การเรียนในห้อง เรียนพิเศษต่อหลังเลิกเรียน กลับบ้านก็ต้องทบทวนอ่านหนังสืออย่างหนัก สิ่งเหล่านี้ อาจสร้างความทุกข์ทรมานและความเหนื่อยล้าอย่างมาก แต่เพื่อความสำเร็จ ( เกรดที่ดี) ต้องยอมอดทน เมื่อเกรดออกเป็นไปอย่างตั้งใจหวัง ความปลอดโปร่งโล่งใจจะเข้ามาแทนที่ แต่ไม่นานก็ต้อง กลับมาทำวังวนเดิมอีกครั้ง เราอาจคิดว่า ถ้าเรียนจบมัธยม สอบเข้าสาขาวิชาและมหาวิทยาลัย ที่คาดหวังได้ จะได้มีความสุขเสียที เมื่อสอบได้อย่างใจหวัง ความโล่งใจก็อยู่ไม่นาน ด้วยความจริงที่ว่าจะต้องเรียนให้ได้ เกรดที่ดีไม่ต่างจากมัธยม เราอาจคิดว่า เรียนจบจะได้มีความสุขเสียที เมื่อเรียนจบเข้าทำงาน ก็ต้องพยายามทำงานและฝึกฝนตนเองให้ประสบความสำเร็จต่อไปเรื่อยๆ ต้องทำงานอย่างหนัก อดทนต่อความไม่พอใจต่างๆ เพื่อความก้าวหน้า เมื่อได้เลื่อนขั้นก็ ปลอดโปร่งโล่งใจกับความสำเร็จนั้น และพบว่าความกดดันก็เพิ่มขึ้นตามตำแหน่งและความรับ ผิดชอบที่สูงขึ้น ความโล่งใจเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นเพียงชั่วคราว พวกหนูวิ่งแข่งสับสนว่านั่นคือความสุข จึงยังคงวิ่งตามเป้าหมายของตนเองต่อไป โดยคิดว่าแค่ได้บรรลุเป้าหมายก็เพียงพอแล้วที่ จะทำให้มีความสุข ### 2. รูปแบบคนเจ้าสำราญ รูปแบบคนเจ้าสำราญ (hedonism archetype) มีคติการใช้ชีวิตที่ให้ความสำคัญกับการเสาะ หาความพอใจและหลีกเลี่ยงความเจ็บปวด มีความสุขกับปัจจุบันโดยไม่แยแสผลเสียที่อาจจะตาม มาในอนาคต เปรียบเหมือนแฮมเบอร์เกอร์อาหารขยะที่มีรสชาติอร่อย แต่แลกมาด้วยความเสียหายด้านสุขภาพ ในอนาคต ตัวอย่าง : คนเจ้าสำราญนั้นหาความพอใจและเลี่ยงความเจ็บปวด ใช้เวลาไปกับการสนองความ ต้องการของตัวเองโดยไม่คิดถึงผลลัพธ์ของอนาคต การทำบางอย่างให้รู้สึกดีนั้นเป็นประสบการณ์ ที่น่าพึงพอใจ เป็นเหตุผลเพียงพอแล้วที่จะทำต่อไปจนกว่าจะต้องการสิ่งใหม่หรือเบื่อสิ่ง ที่ทำไปแล้ว คนเหล่านี้เข้าใจผิดว่า ความพยายามหมายถึงความเจ็บปวดและความพึงพอใจหมายถึงความสุข นึกถึงคนจากตัวอย่างที่แล้ว วันหนึ่งเขาอาจพบว่า ความพยายามต่อไปไม่มีที่สิ้นสุดของ เขานั้นทำให้รู้สึกเจ็บปวดอย่างมาก เป้าหมายหรือความสำเร็จยากขึ้นเรื่อยๆ กว่าจะไปถึง ความทุกข์ทรมานก็มากมายเกินรับไหว เขาเริ่มหาบางสิ่งบางอย่างมาเติมความสุขที่หายไป ด้วยความพึงพอใจชั่วครู่ในปัจจุบัน ดัง ไม่ว่าจะเป็นการเริ่มสังสรรอย่างหนักหลังเลิกงานและบ่อยขึ้นเรื่อยๆ เขารู้สึกได้ ปลดปล่อย รู้สึกดีกับความเมามายที่มอบให้ รู้ตัวอีกทีร่างกายก็อ่อนแอลงและการงานก็คุณภาพ ลดลงอีกด้วย ### 3. รูปแบบคนหมดอาลัยตายอยาก รูปแบบคนหมดอาลัยตายอยาก (nihilism archetype) บ่งบอกถึงคนที่สิ้นหวังในชีวิต เป็นคน ที่ไม่มีความสุขในปัจจุบันและไม่มีความหวังกับอนาคต เปรียบเสมือนแฮมเบอร์เกอร์ที่เป็นอาหารขยะแถมรสชาติไม่อร่อย ขณะกินก็ไม่มีความสุขและ ส่งผลเสียต่อสุขภาพในอนาคตอีกด้วย เป็นสิ่งที่แย่ที่สุดในทุกรูปแบบ ตัวอย่าง : คนหมดอาลัยตายอยากเป็นผู้ที่หมดหวังกับความสุข ยอมจำนนว่าชีวิตนั้นไร้ความ หมาย ยอมพ่ายแพ้ให้กับภาวะไร้ความสุข ถูกจองจำไว้ในอดีตและไม่อาจมีความสุขในปัจจุบัน รวมถึงคาดหวังถึงอนาคต งานวิจัยของ มาร์ติน เซลิกแมน ได้ทำการทดลองโดยแบ่งสุนัขเป็น 3 กลุ่ม กล่มแรกถูกไฟดูด แต่พวกมันจะปิดกระแสไฟฟ้าได้ด้วยการกดแผงควบคุม กลุ่มที่สองจะถูกไฟดูดไปเรื่อยๆ โดย ไม่สามารถทำอะไรได้ กลุ่มที่สามไม่ถูกไฟดูด จากนั้น สุนัขทั้ง 3 กลุ่ม ถูกนำไปใส่ไว้ในกรงที่มีกระแสไฟฟ้า แต่ครั้งนี้พวกมันสามารถ จะรอดจากไฟดูดได้ด้วยการกระโดดข้ามสิ่งกีดขวางเตี้ยๆ ได้อย่างง่ายดาย ผลปรากฏว่า สุนัข กลุ่มแรกและสาม สามารถกระโดดหนีไปได้อย่างรวดเร็ว ขณะที่สุนัขกลุ่มที่สองได้แต่นอนคราง อยู่ในกรง ยอมให้ไฟดูดต่อไป สุนัขเหล่านี้เรียนรู้ที่จะหมดอาลัยตายอยากในชีวิต (learned helplessness) ไปโดยปริยาย ลองนึกถึงคนในตัวอย่างก่อนหน้า เมื่อเขาพบว่า ความพยายามอย่างหนักก็เจ็บปวด การตอบสนอง ความปรารถนาชั่วครั้งคราวก็ไม่ใช่ความสุข ปัจจุบันก็ไม่มีความสุข อนาคตก็คาดหวังไม่ ได้ว่าจะมีความสุข เพราะที่ผ่านมาได้เรียนรู้ว่า ความสำเร็จหรือเป้าหมายที่ไปถึงในแน่ ละครั้งที่ผ่านมาไม่สามารถให้ความสุขที่แท้จริงได้เลย เขาจึงคิดว่า ชีวิตนี้คงไม่มี ความสุขอีกแล้ว ชีวิตช่างไร้ความหมาย ### 4. รูปแบบความสุข บางครั้งประโยชน์ในปัจจุบันและอนาคตอาจขัดแย้งกัน บางสถานการณ์จำเป็นต้องละทิ้งสิ่ง หนึ่งเพื่อแลกสิ่งหนึ่ง แต่เช่นเดียวกัน บางครั้งเราสามารถมีความสุขกับประโยชน์ทั้ง สองไปพร้อมกันได้ เช่น ต้องเรียนอย่างหนัก แต่ได้เรียนในสิ่งที่ชอบด้วย เป็นต้น เป็น รูปแบบของความสุข (happiness archetype) ที่มีประโยชน์ทั้งปัจจุบันและอนาคต เปรียบเหมือนแฮมเบอร์เกอร์ในอุดมคติที่ทั้งอร่อยและมีประโยชน์ต่อร่างกาย เป็นแฮมเบอร์เกอร์ ที่ดีกว่าแบบอื่นๆ ทั้งหมด ตัวอย่าง : แทนที่จะคิดว่า ควรมีความสุขตอนนี้หรืออนาคต ควรคิดว่า จะมีความสุขตอนนี้ และอนาคตด้วยได้อย่างไร นึกถึงคนในตัวอย่างที่ผ่านมา จากที่เคยพยายามทำงานอย่างหนัก ไปสู่จุดหมาย กระทั่งคว้าเอาเฉพาะความปรารถนาในปัจจุบัน จนไม่เหลือสิ่งที่ตอบสนองความ สุขได้ทั้งวันนี้และความหวังที่จะมีความสุขในวันข้างหน้า เมื่อได้พิจารณาดีๆ กลับพบว่า มีอีกหลายสิ่งที่เขาสามารถมีความสุขได้ตั้งแต่วันนี้และ ยังเป็นประโยชน์ต่อวันข้างหน้าด้วย อาจเป็นเรื่องเล็กๆ อย่างการพาครอบครัวไปเที่ยวพัก ผ่อน ทำกิจกรรมร่วมกัน ส่งเสริมสิ่งที่ลูกสนใจจะเรียนรู้ กระทั่งการได้กลับมาทำในสิ่ง ที่เคยชอบในวัยเด็ก ที่ไม่ได้ทำนานแล้ว เป็นต้น รูปแบบความสุขนี้ สามารถประยุกต์ใช้ในชีวิตได้ไม่ยากนัก เพียงเลือกสิ่งที่เราปรารถนา และประเมินถึงประโยชน์ที่จะได้รับในอนาคต เช่น คุณอาจรู้ว่าแพทย์สามารถทำรายได้ได้สูง ในประเทศนี้ แต่ลึกๆ คุณรู้ว่าไม่ได้ชอบที่จะทำงานแบบนั้น จงมองหาตัวเลือกอื่น ยังมี อีกหลายอาชีพที่จะตอบสนองความต้องการของเราได้ แม้จะสร้างรายได้ที่น้อยกว่า ในความเป็นจริง เป็นไปได้ยากที่จะประสบความสำเร็จในสิ่งที่คุณไม่ได้ทำมันด้วยใจรักจริงๆ ขณะเดียวกัน มีแนวโน้มที่จะเติบโตได้ดีกว่า หากทำในสิ่งที่รักและมีความสุข ### สรุป ภาพลวงตาของหนูวิ่งแข่งคือ เมื่อไปถึงจุดหมายแล้วจะมีความสุขที่ยั่งยืน ซึ่งมองไม่เห็น ความสำคัญของการเดินทางเลย ส่วนภาพลวงตาของคนเจ้าสำราญคือ การเดินทางเท่านั้นที่สำคัญ ขณะที่คนหมดอาลัยตายอยากได้ละทิ้งทั้งจุดหมายและการเดินทาง หนูวิ่งแข่งเป็นทาสของอนาคต คนเจ้าสำราญเป็นทาสของปัจจุบัน คนหมดอาลัยตายอยากเป็นทาส ของอดีต การจะมีความสุขที่ยั่งยืนได้ ต้องมีความสุขกับการเดินทางไปสู่จุดหมายที่เราเห็นว่ามี คุณค่า ความสุขไม่ใช่การปีนขึ้นไปให้ถึงที่สุดของภูเขา และไม่ใช่การปีนไปรอบๆ อย่างไร จุดหมายเช่นกัน แต่เป็นประสบการณ์ที่ได้รับจากการปีนขึ้นไปสู่จุดสูงสุดต่างหาก ### หมายเหตุสำคัญ กระนั้น การที่คาดหวังว่าจะมีความสุขตลอดเวลานั้น เป็นสิ่งที่จะผลักดันเราไปสู่ความ ล้มเหลวและผิดหวัง จนกลายเป็นทุกข์เสียมากกว่า ไม่ใช่ว่าทุกสิ่งทุกอย่างที่เราทำจะได้ ประโยชน์ทั้งปัจจุบันและอนาคตไปเสียทุกอย่าง บางครั้งการยอมสละประโยชน์ในปัจจุยันเพื่ออนาคตเป็นสิ่งที่คุ้มค่าและสมเหตุสมผล บาง วิชาเรียนหรือบางงานเป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ เราไม่สามารถเลือกเฉพาะสิ่งที่ชอบอย่าง เดียว การอดทนทำงาน อ่านหนังสือ ประหยัดเก็บออม กระทั่งฝึกทักษะที่จำเป็น ล้วนเป็นสิ่ง ที่ต้องพบในชีวิต แม้ว่าจะไม่ชอบที่จะทำก็ตาม สิ่งสำคัญที่ควรจำคือ แม้จะเสียสละประโยชน์ในปัจจุบันบางอย่างเพื่อประโยชน์ในอนาคตที่ ใหญ่กว่า แต่วัตถุประสงค์ก็เพื่อใช้เวลาให้มากที่สุดเพื่อทำกิจกรรมต่างๆ ที่ให้ประโยชน์ ทั้งในปัจจุบันและอนาคต ### ส่งท้าย ไม่ลืมว่า คนทั้ง 4 รูปแบบ ไม่ใช่ตัวตนที่แยกออกเป็น 4 คน แต่ละรูปแบบผสมรวมอยู่ในตัว เราด้วยอัตราส่วนที่แตกต่างกันไป บางครั้งเราต้องอดทนในสิ่งที่ไม่พึงใจเพื่ออนาคต ก็ ต้องทำ บางครั้งการมีความสุขเล็กๆ โดยไม่ต้องคิดอะไรก็เป็นสีสันต่อชีวิตที่มีความหมาย เช่นกัน แต่ต้องระวังเรื่องผลเสียระยะยาวด้วย บางครั้งเราอาจรู้สึกสิ้นไร้หนทาง หมดความรู้สึกดีทั้งวันนี้และไม่คาดหวังกับวันข้าง หน้า ขอให้ทบทวบชีวิตของตนให้ดีและหาเส้นทางของความสุขให้เจอโดยเร็ว ลุกขั้นมามีความ สุขอีกครั้ง เช่นเดียวกัน มีหลายอย่างที่ให้ทั้งความสุขทั้งวันนี้และประโยชน์ในวันข้างหน้า อาจม องข้ามมันไป ลองนึกดีๆ อีกครั้ง อาจจดไว้ในสมุดส่วนตัว เพื่อเตือนใจว่า นี่คือสิ่งที่ เป็นความสุขของฉัน เขียนโดย ภูธิชย์ อรัญพูล Source: หนังสือ ‘วิชาความสุข ที่มีสอนแค่ในฮาร์วาร์ด’ (Happier) เขียนโดย Tal Ben- Shahar แปลโดย พรเลิศ อิฐฐ์ สำนักพิมพ์ We Learn